Skip to content

P12: Tuple

Tác giả: Hà Trí Kiên
Chủ đề: Tuple, namedtuple, immutable

1. Tổng quan

Tuple giống như list nhưng immutable (không thể thay đổi sau khi tạo). Tuple thường dùng để lưu dữ liệu không cần thay đổi.

flowchart TD
    A["Dữ liệu"] --> B{"Cần thay đổi?"}
    B -->|"Có"| C["List [1, 2, 3]"]
    B -->|"Không"| D["Tuple (1, 2, 3)"]
    C --> E["Mutable, chậm hơn"]
    D --> F["Immutable, nhanh hơn, làm key được"]
1
t = (1, 2, 3, 4, 5)

Tuple vs List

Tuple List
Mutable ❌ Không ✅ Có
Syntax (1, 2, 3) [1, 2, 3]
Tốc độ Nhanh hơn Chậm hơn
Dùng làm key ✅ Được ❌ Không

2. Tạo Tuple

 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
11
12
13
14
15
16
# Cách 1: Dùng ()
t = (1, 2, 3, 4, 5)

# Cách 2: Không ngoặc
t = 1, 2, 3, 4, 5

# Cách 3: Dùng tuple()
t = tuple([1, 2, 3, 4, 5])

# Tuple 1 phần tử (PHẢI có dấu phẩy)
t = (1,)     # Tuple 1 phần tử
# t = (1)    # Đây là số nguyên 1, không phải tuple!

# Tuple rỗng
t = ()
t = tuple()

3. Truy cập phần tử

 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
t = (10, 20, 30, 40, 50)

# Index
print(t[0])     # 10
print(t[-1])    # 50

# Slicing
print(t[1:3])   # (20, 30)
print(t[:3])    # (10, 20, 30)
print(t[::2])   # (10, 30, 50)

4. Tuple là Immutable

1
2
3
4
5
6
7
t = (1, 2, 3)

# SAI: Không thể thay đổi
# t[0] = 10  # TypeError!

# Nhưng có thể tạo tuple mới
t = (10,) + t[1:]  # (10, 2, 3)

5. Các phép toán trên Tuple

 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
t1 = (1, 2, 3)
t2 = (4, 5, 6)

# Nối
t3 = t1 + t2     # (1, 2, 3, 4, 5, 6)

# Lặp lại
t4 = t1 * 3      # (1, 2, 3, 1, 2, 3, 1, 2, 3)

# Kiểm tra tồn tại
print(2 in t1)   # True
print(4 in t1)   # False

# Độ dài
print(len(t1))   # 3

# Đếm
print(t1.count(2))  # 1

# Tìm vị trí
print(t1.index(2))  # 1

6. Unpacking Tuple

 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
# Unpacking cơ bản
t = (1, 2, 3)
a, b, c = t     # a=1, b=2, c=3

# Swap
a, b = 10, 20
a, b = b, a     # a=20, b=10

# Unpacking với *
t = (1, 2, 3, 4, 5)
a, *b = t       # a=1, b=[2, 3, 4, 5]
*a, b = t       # a=[1, 2, 3, 4], b=5
a, *b, c = t    # a=1, b=[2, 3, 4], c=5

# Unpacking trong vòng lặp
pairs = [(1, "a"), (2, "b"), (3, "c")]
for num, letter in pairs:
    print(f"{num}: {letter}")

7. Tuple làm key trong Dict

1
2
3
4
5
6
7
8
# Tuple có thể làm key (vì immutable)
d = {}
d[(1, 2)] = "point A"
d[(3, 4)] = "point B"
print(d[(1, 2)])  # "point A"

# List không thể làm key
# d[[1, 2]] = "point A"  # TypeError!

Ứng dụng: Đếm cặp

1
2
3
4
5
from collections import Counter

points = [(1, 2), (3, 4), (1, 2), (5, 6), (3, 4), (1, 2)]
cnt = Counter(points)
print(cnt)  # Counter({(1, 2): 3, (3, 4): 2, (5, 6): 1})

8. namedtuple — Tuple có tên

 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
11
12
13
14
15
16
17
from collections import namedtuple

# Tạo namedtuple
Point = namedtuple("Point", ["x", "y"])
p = Point(1, 2)

print(p.x)     # 1
print(p.y)     # 2
print(p[0])    # 1 (vẫn truy cập như tuple)
print(p[1])    # 2

# namedtuple với nhiều trường
Student = namedtuple("Student", ["name", "age", "score"])
s = Student("Alice", 15, 9.5)
print(s.name)  # "Alice"
print(s.age)   # 15
print(s.score) # 9.5

Ứng dụng: Lưu tọa độ

 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
11
12
13
from collections import namedtuple

Point = namedtuple("Point", ["x", "y"])

# Tọa độ các điểm
points = [Point(1, 2), Point(3, 4), Point(5, 6)]

# Tính khoảng cách
import math
def distance(p1, p2):
    return math.sqrt((p1.x - p2.x)**2 + (p1.y - p2.y)**2)

print(distance(points[0], points[1]))

9. Pattern thường gặp trong thi đấu

9.1. Lưu tọa độ

1
2
3
4
5
6
7
# Cách 1: Tuple
point = (x, y)

# Cách 2: namedtuple
from collections import namedtuple
Point = namedtuple("Point", ["x", "y"])
point = Point(x, y)

9.2. Return nhiều giá trị từ hàm

1
2
3
4
def min_max(arr):
    return min(arr), max(arr)  # Trả về tuple

lo, hi = min_max([3, 1, 4, 1, 5, 9])

9.3. Sắp xếp theo nhiều tiêu chí

1
2
3
4
students = [("Alice", 90), ("Bob", 85), ("Charlie", 90)]

# Sắp xếp theo điểm giảm dần, tên tăng dần
students.sort(key=lambda x: (-x[1], x[0]))

9.4. Đếm cặp

1
2
3
4
from collections import Counter

edges = [(1, 2), (3, 4), (1, 2), (5, 6)]
cnt = Counter(edges)

10. So sánh với C++

1
2
3
4
5
6
7
8
9
# Tuple
t = (1, 2, 3)
a, b, c = t

# namedtuple
from collections import namedtuple
Point = namedtuple("Point", ["x", "y"])
p = Point(1, 2)
print(p.x)

 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
// Tuple
tuple<int, int, int> t = {1, 2, 3};
auto [a, b, c] = t; // C++17

// Struct
struct Point {
    int x, y;
};
Point p = {1, 2};
cout << p.x;

11. Lưu ý / Cạm bẫy hay gặp

Bẫy 1: Tuple 1 phần tử phải có dấu phẩy

1
2
3
4
5
# SAI
t = (1)    # Đây là số nguyên 1!

# ĐÚNG
t = (1,)   # Tuple 1 phần tử

Bẫy 2: Tuple immutable nhưng chứa mutable

1
2
3
4
5
6
7
# Tuple chứa list — list vẫn thay đổi được!
t = (1, [2, 3], 4)
t[1].append(5)
print(t)  # (1, [2, 3, 5], 4)

# Không thể gán lại
# t[1] = [10, 20]  # TypeError!

Bẫy 3: Không thể sort tuple

1
2
3
4
5
t = (3, 1, 4, 1, 5)
# t.sort()  # AttributeError!

# Phải convert sang list
sorted_t = tuple(sorted(t))

12. Bài tập thực hành

Bài 1: Lưu tọa độ

Đọc n cặp tọa độ. Tìm cặp tọa độ gần gốc tọa độ nhất.

Lời giải 
1
2
3
import math
nearest = min(points, key=lambda p: math.sqrt(p[0]**2 + p[1]**2))
print(nearest)

Bài 2: Đếm cặp

Đọc n cặp (a, b). Đếm số lần xuất hiện của mỗi cặp.

Lời giải 
1
2
3
4
from collections import Counter
cnt = Counter(pairs)
for pair, count in cnt.items():
    print(f"{pair}: {count}")

Bài 3: Sắp xếp học sinh

Đọc n học sinh (tên, điểm). Sắp xếp theo điểm giảm dần, tên tăng dần.

Lời giải 
1
2
3
students.sort(key=lambda x: (-x[1], x[0]))
for name, score in students:
    print(f"{name} {score}")

13. Bài tập luyện tập

Bài Nền tảng Độ khó Chủ đề
CSES - Distinct Numbers CSES ⭐ Tuple, set
CSES - Sum of Two Values CSES ⭐⭐ Tuple, dict

Bài viết liên quan

Bài trước: P11: Dict & Set
Bài tiếp theo: P13: Hàm →

💬 Bình luận