P02: Biến & Kiểu dữ liệu¶

Tác giả: Hà Trí Kiên
Chủ đề: Biến, kiểu dữ liệu, chuyển đổi kiểu, toán tử gán

1. Biến là gì?¶

Biến là chiếc hộp để lưu trữ dữ liệu. Bạn đặt tên cho hộp, rồi cho dữ liệu vào.

flowchart LR
    subgraph Biến
        name["name"] --> value["'Alice'"]
        age["age"] --> value2["15"]
        score["score"] --> value3["9.5"]
    end

name = "Alice"    # Biến name lưu chuỗi "Alice"
age = 15          # Biến age lưu số nguyên 15
score = 9.5       # Biến score lưu số thực 9.5
is_student = True # Biến is_student lưu giá trị True

Đặc điểm biến Python

Không cần khai báo kiểu — Python tự nhận diện
Có thể gán lại kiểu khác: x = 5 rồi x = "hello" — OK!
Phân biệt chữ hoa: name và Name là 2 biến khác nhau

2. Quy tắc đặt tên biến¶

# ĐÚNG
ten = "Alice"
ten_hoc_sinh = "Bob"       # snake_case (khuyến nghị trong Python)
tenHocSinh = "Charlie"     # camelCase (ít dùng trong Python)
TenHocSinh2 = "David"      # Có số
_private = "Bí mật"        # Bắt đầu bằng _

# SAI
2ten = "Eve"               # Không bắt đầu bằng số
ten-hoc-sinh = "Frank"     # Không dùng dấu gạch ngang
ten hoc sinh = "Grace"     # Không có khoảng trắng
class = "10A1"             # Không dùng từ khóa Python

Quy tắc đặt tên trong thi đấu

Dùng ngắn gọn: n, m, a, b, x, y
Dùng snake_case cho biến dài: max_value, is_prime
Tránh tên trùng từ khóa: if, else, for, while, class, return, import, True, False, None

Từ khóa Python (không được dùng làm tên biến)¶

import keyword
print(keyword.kwlist)
# ['False', 'None', 'True', 'and', 'as', 'assert', 'async', 'await',
#  'break', 'class', 'continue', 'def', 'del', 'elif', 'else', 'except',
#  'finally', 'for', 'from', 'global', 'if', 'import', 'in', 'is',
#  'lambda', 'nonlocal', 'not', 'or', 'pass', 'raise', 'return',
#  'try', 'while', 'with', 'yield']

3. Các kiểu dữ liệu cơ bản¶

3.1. Số nguyên (int)¶

x = 42
y = -10
z = 0
big = 1000000000000000000  # Python xử lý số nguyên BẤT KỲ kích thước!

Python không tràn số!

Khác với C++, Python có thể lưu số nguyên lớn bất kỳ. Đây là ưu điểm lớn khi thi đấu.

# Tính giai thừa 100 — không vấn đề!
result = 1
for i in range(1, 101):
    result *= i
print(result)  # Số rất lớn, Python xử lý OK

3.2. Số thực (float)¶

pi = 3.14159
temperature = -5.5
speed = 1.0

Lưu ý số thực

Số thực trong máy tính không chính xác tuyệt đối
0.1 + 0.2 = 0.30000000000000004 (không phải 0.3!)
Khi so sánh: dùng abs(a - b) < 1e-9 thay vì a == b

# SAI
if 0.1 + 0.2 == 0.3:
    print("Bằng")  # Không in ra!

# ĐÚNG
if abs(0.1 + 0.2 - 0.3) < 1e-9:
    print("Bằng")  # In ra!

3.3. Chuỗi (str)¶

name = "Alice"
greeting = 'Hello'        # Dùng nháy đơn hoặc nháy kép đều được
message = """Đây là
chuỗi nhiều dòng"""

3.4. Boolean (bool)¶

is_student = True
is_passed = False

Boolean thường là kết quả của phép so sánh:

x = 10
print(x > 5)     # True
print(x < 5)     # False
print(x == 10)   # True
print(x != 10)   # False

3.5. Giá trị None¶

result = None  # Biến chưa có giá trị
print(result)  # None
print(type(result))  # <class 'NoneType'>

4. Hàm type() — Kiểm tra kiểu dữ liệu¶

x = 42
print(type(x))        # <class 'int'>

y = 3.14
print(type(y))        # <class 'float'>

s = "Hello"
print(type(s))        # <class 'str'>

b = True
print(type(b))        # <class 'bool'>

5. Chuyển đổi kiểu (Type Casting)¶

flowchart LR
    str["str"] --> |"int()"| int["int"]
    int --> |"str()"| str
    str --> |"float()"| float["float"]
    float --> |"str()"| str
    int --> |"float()"| float
    float --> |"int()"| int
    int --> |"bool()"| bool["bool"]

String → Số¶

s = "42"
n = int(s)        # 42 (số nguyên)

s = "3.14"
x = float(s)      # 3.14 (số thực)

# LƯU Ý: Không thể int("3.14") → ValueError
# Phải int(float("3.14")) = int(3.14) = 3

Số → String¶

n = 42
s = str(n)        # "42"

x = 3.14
s = str(x)        # "3.14"

Boolean¶

bool(0)        # False
bool("")       # False
bool([])       # False
bool(None)     # False
bool(1)        # True (mọi thứ khác 0, "", [], None đều True)
bool("hello")  # True
bool([1,2,3])  # True

Kiểm tra isinstance()¶

x = 42
print(isinstance(x, int))          # True
print(isinstance(x, float))        # False
print(isinstance(x, (int, float))) # True (x là int hoặc float)

6. Toán tử gán¶

# Gán cơ bản
x = 10

# Gán nhiều biến cùng lúc
a, b, c = 1, 2, 3
x, y = y, x  # Hoán đổi giá trị!

# Gán cùng giá trị
a = b = c = 0

# Gán tăng cường
x += 5    # x = x + 5 → 15
x -= 3    # x = x - 3 → 12
x *= 2    # x = x * 2 → 24
x /= 4    # x = x / 4 → 6.0
x //= 2   # x = x // 2 → 3.0
x %= 2    # x = x % 2 → 1.0
x **= 3   # x = x ** 3 → 1.0

Unpacking — Gán nhiều biến¶

# Unpack list/tuple
a, b, c = [1, 2, 3]
a, b, c = (1, 2, 3)

# Unpack với *
a, *b = [1, 2, 3, 4, 5]  # a=1, b=[2,3,4,5]
*a, b = [1, 2, 3, 4, 5]  # a=[1,2,3,4], b=5
a, *b, c = [1, 2, 3, 4, 5]  # a=1, b=[2,3,4], c=5

# Swap (hoán đổi)
a, b = 10, 20
a, b = b, a  # a=20, b=10

7. Hằng số trong Python¶

Python không có hằng số thực sự (không thể ngăn gán lại). Theo quy ước:

PI = 3.14159          # Viết HOA để biểu thị hằng số
MAX_N = 1000000       # Giới hạn tối đa
INF = float('inf')    # Vô cực
NEG_INF = float('-inf')  # Âm vô cực
MOD = 10**9 + 7       # Modulo trong thi đấu

Các hằng số thường dùng trong thi đấu

INF = float('inf')      # Vô cực
NEG_INF = float('-inf') # Âm vô cực
MOD = 10**9 + 7         # 10^9 + 7
MOD2 = 998244353        # 998244353
EPS = 1e-9              # Sai số cho số thực

8. Biến toàn cục và cục bộ¶

x = 10  # Biến toàn cục (global)

def my_func():
    y = 20  # Biến cục bộ (local)
    print(x)  # OK — đọc được biến toàn cục
    print(y)  # OK

my_func()
print(x)  # OK
# print(y)  # Lỗi! y không tồn tại ngoài hàm

9. Lưu ý / Cạm bẫy hay gặp¶

Bẫy 1: Chia lấy nguyên vs chia thường¶

# Chia thường: trả về float
7 / 2     # 3.5

# Chia lấy nguyên: trả về int
7 // 2    # 3

# Lấy dư
7 % 2     # 1

Bẫy 2: Gán tham chiếu vs copy¶

# SAI: Cùng tham chiếu
a = [1, 2, 3]
b = a          # b trỏ cùng vùng nhớ
b.append(4)
print(a)       # [1, 2, 3, 4] — a cũng bị thay đổi!

# ĐÚNG: Copy
a = [1, 2, 3]
b = a.copy()   # hoặc b = a[:]
b.append(4)
print(a)       # [1, 2, 3] — a không bị thay đổi

Bẫy 3: float("inf") so sánh được¶

INF = float('inf')
print(INF > 10**18)  # True — vô cực lớn hơn mọi số
print(INF == INF)     # True
print(INF + 1)        # inf — vô cực + 1 vẫn vô cực

Bẫy 4: Boolean là subclass của int¶

print(True + True)   # 2
print(True * 10)     # 10
print(False + 5)     # 5

10. Bài tập thực hành¶

Bài 1: Hoán đổi 2 biến¶

Cho a = 5, b = 10. Hoán đổi giá trị và in ra.

Lời giải

a, b = b, a

Bài 2: Tính diện tích hình tròn¶

Cho bán kính r. Tính diện tích hình tròn (S = π × r²).

Lời giải

import math
r = float(input())
s = math.pi * r ** 2
print(f"{s:.2f}")

Bài 3: Chuyển đổi nhiệt độ¶

Cho nhiệt độ C độ C. Chuyển sang độ F (F = C × 9/5 + 32).

Lời giải

C = float(input())
F = C * 9 / 5 + 32
print(f"{F:.1f}")

Bài 4: Kiểm tra kiểu dữ liệu¶

Cho biến x. In ra kiểu dữ liệu của x.

Lời giải

print(type(x).__name__)  # int

11. Bài tập luyện tập¶

Bài	Nền tảng	Độ khó	Chủ đề
AtCoder - Product	AtCoder	⭐	Biến, phép tính
CSES - Weird Algorithm	CSES	⭐	Biến, gán giá trị

Bài viết liên quan¶

Bài trước: P01: Cài đặt & Hello World
Bài tiếp theo: P03: Nhập/Xuất dữ liệu →

P02: Biến & Kiểu dữ liệu¶

1. Biến là gì?¶

2. Quy tắc đặt tên biến¶

Từ khóa Python (không được dùng làm tên biến)¶

3. Các kiểu dữ liệu cơ bản¶

3.1. Số nguyên (int)¶

3.2. Số thực (float)¶

3.3. Chuỗi (str)¶

3.4. Boolean (bool)¶

3.5. Giá trị None¶

4. Hàm type() — Kiểm tra kiểu dữ liệu¶

5. Chuyển đổi kiểu (Type Casting)¶

String → Số¶

Số → String¶

Boolean¶

Kiểm tra isinstance()¶

6. Toán tử gán¶

Unpacking — Gán nhiều biến¶

7. Hằng số trong Python¶

8. Biến toàn cục và cục bộ¶

9. Lưu ý / Cạm bẫy hay gặp¶

Bẫy 1: Chia lấy nguyên vs chia thường¶

Bẫy 2: Gán tham chiếu vs copy¶

Bẫy 3: float("inf") so sánh được¶

Bẫy 4: Boolean là subclass của int¶

10. Bài tập thực hành¶

Bài 1: Hoán đổi 2 biến¶

Bài 2: Tính diện tích hình tròn¶

Bài 3: Chuyển đổi nhiệt độ¶

Bài 4: Kiểm tra kiểu dữ liệu¶

11. Bài tập luyện tập¶

Bài viết liên quan¶

💬 Bình luận