C02: Biến, Kiểu dữ liệu & Nhập/Xuất¶

Bạn sẽ học được: Khai báo biến, các kiểu dữ liệu cơ bản, nhập/xuất dữ liệu
Yêu cầu: Đã học C01 (Hello World)
Thời gian: 45 phút

Biến trong C++ — Hộp chứa dữ liệu¶

Analogies: Biến = Hộp¶

Hãy tưởng tượng biến là một hộp đựng đồ:

flowchart LR
    A["Hộp"] -->|"Có tên"| B["Tên biến"]
    A -->|"Có loại"| C["Kiểu dữ liệu"]
    A -->|"Có nội dung"| D["Giá trị"]

Hộp đựng đồ	Biến trong C++
Tên hộp	Tên biến (ví dụ: `age`)
Loại hộp (nhựa, giấy, sắt)	Kiểu dữ liệu (ví dụ: `int`)
Nội dung trong hộp	Giá trị (ví dụ: `15`)

Khai báo biến¶

int age = 15;           // Hộp "age" chứa số 15
double pi = 3.14;       // Hộp "pi" chứa số 3.14
char grade = 'A';       // Hộp "grade" chứa ký tự 'A'
string name = "Nam";    // Hộp "name" chứa chuỗi "Nam"
bool isStudent = true;  // Hộp "isStudent" chứa true

C++ yêu cầu khai báo kiểu

Không như Python, C++ bắt buộc khai báo kiểu dữ liệu:

1 2	`// Python: x = 10 (tự động hiểu là int) // C++: int x = 10; (phải khai báo rõ)`

Quy tắc đặt tên biến¶

// ✅ ĐÚNG
int myAge = 15;
int student_count = 30;
int MAX_SIZE = 1000;

// ❌ SAI
int 2name = 5;      // Không được bắt đầu bằng số
int my name = 5;    // Không được có dấu cách
int my-name = 5;    // Không được có dấu gạch ngang

Quy tắc	Ví dụ đúng	Ví dụ sai
Bắt đầu bằng chữ hoặc `_`	`_count`, `name`	`2name`
Chỉ chứa chữ, số, `_`	`my_var_2`	`my-var`
Phân biệt hoa thường	`Name` ≠ `name`	—
Không dùng từ khóa C++	`myInt`	`int`

Mẹo đặt tên

Dùng camelCase: myAge, studentCount
Dùng snake_case: my_age, student_count
Hằng số viết HOA: MAX_SIZE, MOD

Kiểu dữ liệu cơ bản¶

Bảng tổng hợp¶

Kiểu	Kích thước	Phạm vi	Dùng để	So sánh Python
`int`	4 byte	-2×10⁹ đến 2×10⁹	Số nguyên nhỏ	`int`
`long long`	8 byte	-9×10¹⁸ đến 9×10¹⁸	Số nguyên lớn	`int` (Python tự động)
`float`	4 byte	~7 chữ số thập phân	Số thực (ít dùng)	`float`
`double`	8 byte	~15 chữ số thập phân	Số thực (phổ biến)	`float`
`char`	1 byte	256 ký tự	Ký tự đơn	Không có
`bool`	1 byte	`true` / `false`	Đúng/Sai	`bool`
`string`	Không cố định	Chuỗi ký tự	Văn bản	`str`

int vs long long — Quan trọng!¶

int a = 2000000000;           // ✅ OK
int b = 2000000000 + 2000000000;  // ❌ SAI! Undefined behavior (tràn số signed)

long long c = 2000000000LL + 2000000000LL;  // ✅ ĐÚNG!

Tràn số — Lỗi phổ biến nhất!

Trong thi đấu, luôn dùng long long khi tính tổng, tích các số lớn:

// ❌ SAI: Có thể tràn
int sum = 0;
for (int i = 0; i < n; i++) sum += a[i];  // sum có thể > 2×10⁹

Kiểu số thực¶

double pi = 3.14159265358979;
cout << fixed << setprecision(2) << pi << endl;  // 3.14
cout << fixed << setprecision(9) << pi << endl;  // 3.141592654

Luôn dùng double, không dùng float

double chính xác hơn float và thường được dùng trong thi đấu.

Kiểu ký tự¶

char c = 'A';           // Ký tự đơn, dùng nháy đơn
cout << c << endl;      // In ra: A
cout << (int)c << endl; // In ra: 65 (mã ASCII)

char vs string

char = 1 ký tự, dùng nháy đơn: 'A'
string = chuỗi ký tự, dùng nháy kép: "Hello"

Hằng số (Constants)¶

const int MAXN = 1e6 + 5;      // Hằng số nguyên
const long long INF = 1e18;    // Vô cực
const long long MOD = 1e9 + 7; // modulo thường dùng
const double PI = acos(-1.0);  // Số Pi chính xác

Dùng const để bảo vệ giá trị

const int N = 100;
N = 200;  // Lỗi compile! Không thể thay đổi hằng số

Nhập/xuất với cin/cout¶

cout — In ra màn hình¶

int age = 15;
string name = "Nam";
double score = 9.5;

// In từng giá trị
cout << "Ten: " << name << endl;
cout << "Tuoi: " << age << endl;
cout << "Diem: " << score << endl;

// In nhiều giá trị trên 1 dòng
cout << name << " " << age << " " << score << endl;

Định dạng số thực¶

double pi = 3.14159265358979;

cout << fixed << setprecision(2) << pi << endl;  // 3.14
cout << fixed << setprecision(4) << pi << endl;  // 3.1416
cout << fixed << setprecision(9) << pi << endl;  // 3.141592654

cin — Đọc từ bàn phím¶

int age;
string name;

cin >> name >> age;  // Đọc tên, rồi đọc tuổi
cout << "Hello " << name << ", ban " << age << " tuoi" << endl;

Hiểu >> và <<

cin >> x = dữ liệu chảy từ bàn phím vào biến x
cout << x = dữ liệu chảy từ biến x ra màn hình
>> và << là mũi tên chỉ hướng dữ liệu

Template thi đấu (Luôn dùng)¶

#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;

int main() {
    ios_base::sync_with_stdio(false);
    cin.tie(NULL);

    int a, b;
    cin >> a >> b;
    cout << a + b << endl;

    return 0;
}

scanf/printf — Nhập/xuất nhanh (C-style)¶

printf — In ra màn hình¶

int age = 15;
double pi = 3.14159;
string name = "Nam";

printf("Tuoi: %d\n", age);           // %d = int
printf("Diem: %.2f\n", pi);          // %.2f = double, 2 chữ số thập phân
printf("Ten: %s\n", name.c_str());   // %s = string (cần .c_str())
printf("Ky tu: %c\n", 'A');          // %c = char
printf("So lon: %lld\n", 1234567890123LL);  // %lld = long long

Format	Ý nghĩa	Ví dụ
`%d`	Số nguyên `int`	`printf("%d", 42)`
`%lld`	Số nguyên `long long`	`printf("%lld", 1234567890123LL)`
`%f`	Số thực `double`	`printf("%.2f", 3.14)`
`%c`	Ký tự `char`	`printf("%c", 'A')`
`%s`	Chuỗi `string`	`printf("%s", "Hello")`

scanf — Đọc từ bàn phím¶

int age;
double pi;
char name[100];

scanf("%d", &age);          // Đọc int
scanf("%lf", &pi);          // Đọc double
scanf("%s", name);          // Đọc chuỗi (không có dấu cách)
scanf("%d %d", &a, &b);    // Đọc 2 số nguyên

Lưu ý khi dùng scanf/printf

Không dùng chung scanf/printf với cin/cout khi đã tắt sync
scanf cần dùng & trước biến (trừ mảng char)
printf với string cần dùng .c_str()

Toán tử cơ bản¶

Toán tử số học¶

int a = 10, b = 3;

cout << a + b << endl;   // 13  — Cộng
cout << a - b << endl;   // 7   — Trừ
cout << a * b << endl;   // 30  — Nhân
cout << a / b << endl;   // 3   — Chia lấy phần nguyên (10/3 = 3)
cout << a % b << endl;   // 1   — Chia lấy dư (10 mod 3 = 1)

Chia nguyên trong C++

int a = 10, b = 3;
cout << a / b << endl;       // 3 (không phải 3.333)

double x = 10.0, y = 3.0;
cout << x / y << endl;       // 3.33333 (chia thực)

Toán tử so sánh¶

int a = 10, b = 20;

cout << (a == b) << endl;  // 0 (false) — Bằng
cout << (a != b) << endl;  // 1 (true)  — Khác
cout << (a < b) << endl;   // 1 (true)  — Nhỏ hơn
cout << (a > b) << endl;   // 0 (false) — Lớn hơn
cout << (a <= b) << endl;  // 1 (true)  — Nhỏ hơn hoặc bằng
cout << (a >= b) << endl;  // 0 (false) — Lớn hơn hoặc bằng

Toán tử logic¶

bool x = true, y = false;

cout << (x && y) << endl;  // 0 (false) — AND (cả hai đều đúng)
cout << (x || y) << endl;  // 1 (true)  — OR (ít nhất một đúng)
cout << (!x) << endl;      // 0 (false) — NOT (đảo ngược)

Toán tử tăng/giảm¶

int a = 5;

a++;    // a = 6 (tăng 1)
a--;    // a = 5 (giảm 1)
a += 3; // a = 8 (tăng 3)
a -= 2; // a = 6 (giảm 2)
a *= 4; // a = 24 (nhân 4)
a /= 3; // a = 8 (chia 3)
a %= 5; // a = 3 (lấy dư 5)

Toán tử 3 ngôi (Ternary)¶

int x = 10;
string result = (x > 0) ? "Duong" : "Am";
// Nếu x > 0 thì result = "Duong", ngược lại result = "Am"

Toán tử bitwise (Trên bit)¶

int a = 5;   // 101 trong nhị phân
int b = 3;   // 011 trong nhị phân

cout << (a & b) << endl;   // 1   — AND:  101 & 011 = 001
cout << (a | b) << endl;   // 7   — OR:   101 | 011 = 111
cout << (a ^ b) << endl;   // 6   — XOR:  101 ^ 011 = 110
cout << (~a) << endl;      // -6  — NOT:  ~101 = ...11111010
cout << (a << 1) << endl;  // 10  — Dịch trái:  101 << 1 = 1010
cout << (a >> 1) << endl;  // 2   — Dịch phải:  101 >> 1 = 10

Toán tử	Ý nghĩa	Ví dụ
`&`	AND trên bit	`5 & 3 = 1`
`\\|`	OR trên bit	`5 \\| 3 = 7`
`^`	XOR trên bit	`5 ^ 3 = 6`
`~`	NOT trên bit	`~5 = -6`
`<<`	Dịch trái	`5 << 1 = 10`
`>>`	Dịch phải	`5 >> 1 = 2`

Ép kiểu (Type Casting)¶

int a = 7, b = 2;

// Chia nguyên
cout << a / b << endl;           // 3

// Ép kiểu sang double
cout << (double)a / b << endl;   // 3.5

// Ép kiểu tự động
double c = a;  // int → double: c = 7.0
int d = 3.7;   // double → int: d = 3 (bỏ phần thập phân)

Struct — Gom nhóm dữ liệu¶

Khai báo struct¶

struct Point {
    int x, y;
};

// Tạo biến
Point p = {3, 5};
cout << p.x << " " << p.y << endl;  // 3 5

// Gán giá trị
p.x = 10;
p.y = 20;

Struct trong thi đấu¶

// Cạnh đồ thị
struct Edge {
    int u, v, w;
};

vector<Edge> edges;
edges.push_back({1, 2, 5});  // Cạnh từ 1 đến 2, trọng số 5

// Sinh viên
struct Student {
    string name;
    int score;
};

vector<Student> students = {{"Nam", 9}, {"An", 7}, {"Binh", 9}};

// Sắp xếp theo điểm giảm dần
sort(students.begin(), students.end(), [](const Student &a, const Student &b) {
    return a.score > b.score;
});

Struct vs pair¶

	pair	struct
Số trường	2	Nhiều
Truy cập	`.first`, `.second`	Tên rõ ràng
Đọc hiểu	Khó	Dễ
Khi nào dùng	Nhanh, đơn giản	Cần rõ ràng

Khi nào dùng struct?

Có nhiều hơn 2 trường liên quan → dùng struct
Cần đọc hiểu dễ → dùng struct
Chỉ cần 2 giá trị nhanh → dùng pair

So sánh số thực — Epsilon¶

Vấn đề: So sánh double không chính xác¶

double a = 0.1 + 0.2;
double b = 0.3;

// ❌ SAI: So sánh trực tiếp
if (a == b) cout << "Bang";  // Có thể không chạy!

// Vì: 0.1 + 0.2 = 0.30000000000000004 (không phải 0.3)

✅ Đúng: Dùng epsilon¶

const double EPS = 1e-9;

bool isEqual(double a, double b) {
    return abs(a - b) < EPS;
}

bool isLess(double a, double b) {
    return a - b < -EPS;
}

bool isGreater(double a, double b) {
    return a - b > EPS;
}

// Sử dụng
double a = 0.1 + 0.2;
double b = 0.3;
if (isEqual(a, b)) cout << "Bang";  // ✅ Đúng!

Luôn dùng epsilon khi so sánh số thực

// ❌ SAI
if (a == b) { ... }
if (a < b) { ... }

// ✅ ĐÚNG
if (abs(a - b) < EPS) { ... }  // a == b
if (a - b < -EPS) { ... }      // a < b

Common Mistakes — Lỗi thường gặp¶

Lỗi 1: Tràn số¶

// ❌ SAI: int không đủ lớn
int sum = 0;
for (int i = 0; i < 1000000; i++) sum += 1000;  // sum = 10^9, OK

int sum2 = 0;
for (int i = 0; i < 1000000; i++) sum2 += 1000000;  // sum2 = 10^12, TRÀN!

// ✅ ĐÚNG: Dùng long long
long long sum3 = 0;
for (int i = 0; i < 1000000; i++) sum3 += 1000000;  // OK

Lỗi 2: Chia nguyên không mong muốn¶

// ❌ SAI: Chia nguyên
int a = 5, b = 2;
cout << a / b << endl;  // 2 (không phải 2.5)

// ✅ ĐÚNG: Ép kiểu
cout << (double)a / b << endl;  // 2.5

Lỗi 3: Quên `&` khi dùng scanf¶

// ❌ SAI: Quên &
int x;
scanf("%d", x);  // Lỗi runtime!

// ✅ ĐÚNG
int x;
scanf("%d", &x);

Lỗi 4: So sánh double bằng `==`¶

// ❌ SAI
double a = 0.1 + 0.2;
double b = 0.3;
if (a == b) { ... }  // Có thể không chạy!

// ✅ ĐÚNG
if (abs(a - b) < 1e-9) { ... }

Bài tập thực hành¶

Bài 1: Tính diện tích hình tròn¶

Đọc bán kính r. Tính diện tích S = π × r². In ra 2 chữ số sau dấu phẩy.

Input: 5
Output: 78.54

Lời giải

#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;

int main() {
    double r;
    cin >> r;
    cout << fixed << setprecision(2) << M_PI * r * r << endl;
    return 0;
}

Bài 2: Đổi giây¶

Đọc số giây s. Đổi sang giờ:phút:giây.

Input: 3661
Output: 1:1:1

Lời giải

#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;

int main() {
    int s;
    cin >> s;
    int h = s / 3600;
    s %= 3600;
    int m = s / 60;
    s %= 60;
    cout << h << ":" << m << ":" << s << endl;
    return 0;
}

Bài 3: Tính BMI¶

Đọc cân nặng (kg) và chiều cao (m). Tính BMI = cân nặng / (chiều cao × chiều cao). In ra 1 chữ số sau dấu phẩy.

Input: 70 1.75
Output: 22.9

Lời giải

#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;

int main() {
    double weight, height;
    cin >> weight >> height;
    double bmi = weight / (height * height);
    cout << fixed << setprecision(1) << bmi << endl;
    return 0;
}

Tóm tắt bài học¶

Nội dung	Chi tiết
Biến	Hộp chứa dữ liệu, phải khai báo kiểu
Kiểu dữ liệu	`int`, `long long`, `double`, `char`, `string`, `bool`
Tràn số	Dùng `long long` khi tính tổng, tích lớn
Nhập/xuất	`cin >> x` / `cout << x << endl`
Toán tử	`+`, `-`, `*`, `/`, `%`, `==`, `!=`, `<`, `>`
So sánh double	Luôn dùng epsilon: `abs(a - b) < 1e-9`

Bài viết liên quan¶

Bài tiếp theo: C03: Điều kiện & Vòng lặp →

C02: Biến, Kiểu dữ liệu & Nhập/Xuất¶

Biến trong C++ — Hộp chứa dữ liệu¶

Analogies: Biến = Hộp¶

Khai báo biến¶

Quy tắc đặt tên biến¶

Kiểu dữ liệu cơ bản¶

Bảng tổng hợp¶

int vs long long — Quan trọng!¶

Kiểu số thực¶

Kiểu ký tự¶

Hằng số (Constants)¶

Nhập/xuất với cin/cout¶

cout — In ra màn hình¶

Định dạng số thực¶

cin — Đọc từ bàn phím¶

Template thi đấu (Luôn dùng)¶

scanf/printf — Nhập/xuất nhanh (C-style)¶

printf — In ra màn hình¶

scanf — Đọc từ bàn phím¶

Toán tử cơ bản¶

Toán tử số học¶

Toán tử so sánh¶

Toán tử logic¶

Toán tử tăng/giảm¶

Toán tử 3 ngôi (Ternary)¶

Toán tử bitwise (Trên bit)¶

Ép kiểu (Type Casting)¶

Struct — Gom nhóm dữ liệu¶

Khai báo struct¶

Struct trong thi đấu¶

Struct vs pair¶

So sánh số thực — Epsilon¶

Vấn đề: So sánh double không chính xác¶

✅ Đúng: Dùng epsilon¶

Common Mistakes — Lỗi thường gặp¶

Lỗi 1: Tràn số¶

Lỗi 2: Chia nguyên không mong muốn¶

Lỗi 3: Quên & khi dùng scanf¶

Lỗi 4: So sánh double bằng ==¶

Bài tập thực hành¶

Bài 1: Tính diện tích hình tròn¶

Bài 2: Đổi giây¶

Bài 3: Tính BMI¶

Tóm tắt bài học¶

Bài viết liên quan¶

💬 Bình luận

Lỗi 3: Quên `&` khi dùng scanf¶

Lỗi 4: So sánh double bằng `==`¶